Czy można nagrać rozmowę z lekarzem lub teleporadę?

Co do zasady można nagrać rozmowę z lekarzem dotyczącą własnego leczenia, jeśli jest się jej uczestnikiem i odbiorcą przekazywanych informacji. Dotyczy to także teleporady. Nie oznacza to jednak pełnej swobody: znaczenie mają prywatność rozmówców, obecność innych pacjentów oraz późniejsze wykorzystanie pliku. Zachowanie zaleceń dla siebie i opublikowanie głosu lekarza w internecie wymagają odrębnej oceny.

Własna rozmowa a podsłuchiwanie innych

W art. 267 § 1 k.k. opisano sytuację, w której sprawca bez odpowiedniego uprawnienia dociera do nieprzeznaczonej dla niego informacji za pomocą wskazanych tam sposobów. Z kolei art. 267 § 3 k.k. obejmuje zakładanie lub wykorzystywanie urządzeń bądź oprogramowania, aby pozyskać informację mimo braku uprawnienia do jej uzyskania. Gdy lekarz wyjaśnia pacjentowi jego wyniki i sposób leczenia, kieruje te informacje właśnie do niego. Sam brak wiedzy lekarza o zapisie nie zmienia takiej rozmowy w podsłuch informacji przeznaczonych dla kogoś innego.

Granica przebiega inaczej, gdy telefon pozostaje w gabinecie po wyjściu pacjenta albo rejestruje konsultację kolejnej osoby. Podobny problem pojawia się przy celowym nagrywaniu cudzych rozmów w poczekalni. Własna wizyta nie daje uprawnienia do zbierania informacji o zdrowiu innych ludzi. Urządzenie powinno rejestrować tylko rozmowę, w której pacjent uczestniczy jako uprawniony odbiorca informacji.

Brak przesłanek odpowiedzialności za podsłuch nie rozstrzyga wszystkich kwestii prawnych. Ochronę cywilnoprawną dóbr osobistych ustanawia art. 23 k.c.; środki przysługujące w razie bezprawnego naruszenia lub zagrożenia tych dóbr określa art. 24 § 1 k.c. Dotyczy to również lekarza: wykonywanie zawodu nie odbiera mu prywatności. Cel nagrania, jego zakres, sposób uzyskania i użycia mają znaczenie także wtedy, gdy rozmowę utrwala jej uczestnik.

Czy trzeba pytać lekarza o zgodę?

Z wymienionych przepisów karnych nie wynika ogólny wymóg uzyskania zgody na utrwalenie informacji kierowanych do pacjenta. Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że każde potajemne nagranie jest wolne od ryzyka naruszenia dóbr osobistych. Ochrona własnych interesów i ingerencja w prawa rozmówcy wymagają oceny w konkretnych okolicznościach.

Jeżeli chodzi o zapamiętanie zaleceń, praktycznym rozwiązaniem jest uprzedzenie lekarza o zamiarze zapisu i uzgodnienie nagrania końcowej części wizyty. Wystarczy wyjaśnić, że plik ma pomóc odtworzyć sposób przyjmowania leków lub kolejność badań. Takie uzgodnienie ogranicza nieporozumienia i pozwala uniknąć utrwalania całego wywiadu, gdy potrzebne jest jedynie krótkie omówienie dalszego postępowania.

Pacjent ma też prawo do zrozumiałej informacji o swoim zdrowiu, rozpoznaniu i proponowanym postępowaniu, wynikające z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta. Może poprosić o ponowne wyjaśnienie zaleceń i zanotować odpowiedź. Prawo do informacji nie jest jednak równoznaczne z nieograniczonym prawem do nagrywania wszystkiego, co dzieje się w gabinecie.

Nagranie zaleceń na własny użytek a RODO

Przetwarzanie danych związane z czynnościami o charakterze czysto osobistym albo domowym, podejmowanymi przez osobę fizyczną, pozostaje poza zakresem RODO na mocy art. 2 ust. 2 lit. c tego rozporządzenia. Zapis własnej konsultacji, przechowywany wyłącznie po to, aby ponownie odsłuchać zalecenia, może mieścić się w tym wyjątku. Nie trzeba z samego faktu posiadania takiego pliku wyprowadzać obowiązków właściwych dla przychodni prowadzącej system nagrywania.

O charakterze czynności decyduje jednak rzeczywisty cel i sposób korzystania z nagrania. Dopisek „na własny użytek” nie wystarcza, jeśli plik trafia do publicznego wpisu lub służy działalności zawodowej. Wyjątek domowy nie uchyla również ochrony dóbr osobistych lekarza ani praw innych pacjentów, których informacje mogły znaleźć się na ścieżce dźwiękowej.

W nagraniu mogą pojawić się rozpoznanie, przyjmowane leki i dane podawane podczas sprawdzania tożsamości. Rozsądnie jest traktować taki plik jak prywatne informacje o zdrowiu: zabezpieczyć urządzenie i sprawdzić, czy aplikacja nie kopiuje zapisu automatycznie do miejsca dostępnego innym osobom. Nie każda usługa przechowywania plików ma takie same ustawienia udostępniania.

Jak zachować użyteczne nagranie

Najważniejsza jest treść zaleceń, a nie samo posiadanie pliku. Niewyraźne słowo przy nazwie leku lub dawce może zmienić sens wypowiedzi. Jeśli czegoś nie słychać albo zapis budzi wątpliwości, należy wyjaśnić je z lekarzem, zamiast zgadywać na podstawie urwanego fragmentu. Pomocne są proste zasady:

• Ogranicz nagrywanie do własnej konsultacji, bez rozmów z poczekalni i wypowiedzi kolejnego pacjenta.
• Przy teleporadzie wybierz spokojne miejsce, w którym osoby postronne nie słyszą szczegółów leczenia.
• Zachowaj pierwotny plik bez cięć; zaznaczenia i skróty przygotowuj w osobnej kopii lub notatce.
• Zanotuj datę konsultacji i okoliczności zapisu, aby po czasie nie pomylić różnych wizyt.
• Ogranicz dostęp do pliku i przechowuj go tak długo, jak wymaga tego jego rzeczywisty cel.

Jeżeli zapis ma pomóc wyjaśnić spór, znaczenie ma również kontekst: pytanie pacjenta, odpowiedź lekarza i ewentualne sprostowanie. Sam wycięty fragment może przedstawiać rozmowę niepełnie. Zachowanie oryginału ułatwia ocenę całości, ale samo w sobie nie przesądza ani autentyczności nagrania, ani wyniku sprawy.

Udostępnienie lekarzowi, pełnomocnikowi i publicznie

Przekazanie fragmentu lekarzowi w celu wyjaśnienia zaleceń ma inny cel niż przesłanie całego pliku do wielu osób. Przed udostępnieniem trzeba ustalić, komu i do czego materiał jest potrzebny oraz czy zawiera dane kogoś poza pacjentem i jego rozmówcą. W kontaktach z placówką warto uzgodnić sposób przekazania nagrania, aby nie trafiło do przypadkowego odbiorcy.

Gdy chodzi o spór dotyczący przebiegu leczenia, pacjent może przedstawić materiał pełnomocnikowi do oceny jego znaczenia i dopuszczalnego wykorzystania. Nie oznacza to automatycznej zgody na dalsze rozpowszechnianie. Jeśli dana czynność podlega RODO, trzeba rozważyć podstawę z art. 6 RODO, a przy danych dotyczących zdrowia także odpowiednią przesłankę z art. 9 RODO. Art. 9 ust. 2 lit. f RODO przewiduje wyjątek związany z niezbędnym przetwarzaniem dla ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. Nie usprawiedliwia on ujawniania dowolnego zakresu informacji.

Publiczne zamieszczenie pliku wykracza poza prywatne przechowywanie zaleceń. Może ingerować w dobra osobiste rozmówcy i ujawnić dane innych osób. Usunięcie nazwiska nie zawsze usuwa możliwość identyfikacji: znaczenie mogą mieć głos, nazwa placówki i kontekst rozmowy. Nawet uzasadnione niezadowolenie z wizyty nie daje automatycznie prawa do publikacji jej pełnego zapisu.

Nagranie wizyty lekarskiej może być proponowane jako dowód, ale jego wykorzystanie wymaga oceny konkretnej sprawy. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 2012-12-31, I ACa 504/11, dopuścił wykorzystanie rozmów utrwalonych przez uczestnika bez wiedzy rozmówców, uwzględniając okoliczności sporu i ochronę praw strony. Sprawa dotyczyła rozliczeń majątkowych, a nie leczenia. Wyrok nie ustanawia zasady, że każdy zapis z gabinetu zostanie przyjęty i potwierdzi twierdzenia pacjenta.

Prywatny plik audio nie zastępuje dokumentacji medycznej

Art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta zapewnia dostęp do dokumentacji dotyczącej zdrowia pacjenta i udzielonych mu świadczeń. Art. 24 ust. 1 tej ustawy nakłada na podmiot udzielający świadczeń obowiązki związane z jej prowadzeniem, przechowywaniem, udostępnianiem i ochroną. Prywatny zapis pacjenta nie zastępuje realizacji tych obowiązków.

Sam głos lekarza oraz medyczny temat rozmowy nie nadają plikowi automatycznie statusu dokumentacji medycznej. Nagranie może pomagać w zapamiętaniu rozmowy lub wyjaśnianiu rozbieżności, lecz pacjent nadal może korzystać z ustawowego dostępu do dokumentacji. Art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta wskazuje jako uprawnionych między innymi pacjenta i osobę przez niego upoważnioną. Art. 27 ust. 1 przewiduje różne sposoby dostępu, w tym wgląd oraz uzyskanie kopii.

Teleporada POZ i nagrywanie przez przychodnię

Standard organizacyjny teleporady w POZ wymaga potwierdzenia tożsamości pacjenta przed udzieleniem świadczenia (§ 3 pkt 3 rozporządzenia w sprawie teleporady). Przewiduje również odnotowanie teleporady w dokumentacji oraz zapewnienie poufnych warunków rozmowy (§ 3 pkt 4 i 5). Obowiązek sporządzenia adnotacji nie oznacza obowiązku zachowania nagrania audio. Prywatne nagranie pacjenta nie zwalnia placówki z dokumentowania świadczenia.

Jeżeli nagrywa placówka: wyjątek domowy nie dotyczy takiego działania. Dla konkretnego celu potrzebna jest odpowiednia podstawa z art. 6 RODO oraz, gdy zapis obejmuje dane zdrowotne, właściwa przesłanka z art. 9 RODO. Art. 9 ust. 2 lit. h RODO odnosi się do niezbędnego przetwarzania w określonych celach zdrowotnych i zarządczych, z zabezpieczeniami wskazanymi w ust. 3. Nie legalizuje automatycznie nagrywania wszystkich rozmów pod hasłem poprawy jakości.

Pacjent zachowujący własne zalecenia i przychodnia utrwalająca teleporady działają więc w różnych warunkach. Przed wizytą najlepiej określić, po co potrzebny jest zapis. Po niej trzeba zadbać o jego poufność, zachować kontekst i korzystać z prawa do dokumentacji niezależnie od tego, czy rozmowa została nagrana.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 2022 poz. 1138), art. 267.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 2022 poz. 1360), art. 23–24.
• Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2022 poz. 1876), art. 9 oraz art. 23–27.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO; Dz.Urz. UE L 119 z 4.05.2016, s. 1), art. 2, 6 i 9.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie standardu organizacyjnego teleporady w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2022 poz. 1194), § 3 pkt 3–5.
• Sąd Apelacyjny w Białymstoku, wyrok z 2012-12-31, I ACa 504/11, saos.org.pl/judgments/12865.

Zdjęcie: W.carter, CC0 1.0 (creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/), Wikimedia Commons, commons.wikimedia.org/wiki/File:Reception_desk_for_Clinical_Physiology_-_N%C3%84L_hospital_1.jpg