Niezrozumiałe słowa w nagraniu: jak opisać lukę bez zgadywania

Niezrozumiałe słowa w nagraniu oznacz w miejscu, w którym występują, zamiast uzupełniać je z domysłu. Podaj początek i koniec fragmentu oraz wyjaśnij, czy nie rozpoznajesz żadnych słów, czy masz tylko niepewną propozycję odczytu. Taki zapis pozwala wrócić do dźwięku i sprawdzić wątpliwość, a wyraźnie usłyszana część rozmowy nadal pozostaje użyteczna.

Dlaczego płynne zdanie może być błędnym zapisem

W rozmowie o dostawie łatwo oczekiwać nazwy dnia tygodnia, a przy rozliczeniu – konkretnej kwoty. Kontekst pomaga rozumieć wypowiedź, ale sam nie potwierdza brzmienia słowa. Jeśli po szumie słyszysz końcówkę pasującą do kilku wyrazów, sens całego zdania nie wystarcza, aby wybrać jeden z nich i wpisać go bez zastrzeżenia.

Błąd może wyglądać niewinnie. Dopisane przeczenie odwraca znaczenie wypowiedzi, a źle rozpoznana liczba zmienia treść ustalenia. Czytelnik transkrypcji zwykle nie wie, które słowo sprawiło trudność. Gdy zapis wygląda na kompletny, może potraktować domysł tak samo jak wyraźnie słyszalną wypowiedź. Dlatego oznaczenie niepewności powinno stać bezpośrednio przy spornym fragmencie, a nie tylko w ogólnej uwadze na końcu dokumentu.

Oddzielaj też to, co pamiętasz ze spotkania, od tego, co rozpoznajesz w pliku. Własne wspomnienie lub treść wiadomości mogą wyjaśniać sytuację, lecz nie zastępują brakującego dźwięku. Jeżeli dodajesz taką informację do notatki, nazwij ją komentarzem autora i wskaż jej pochodzenie. Nie włączaj jej do wypowiedzi rozmówcy.

Co słychać, a czego nie da się ustalić

Niewyraźne słowa w nagraniu mogą wynikać z cichej mowy, szumu, nakładania się głosów lub zakłóceń łącza. Niekiedy rozpoznajesz głos i rytm wypowiedzi, ale nie poszczególne wyrazy. Innym razem słyszysz kilka słów, a tylko środek zdania pozostaje niezrozumiały. W drugim przypadku zachowaj rozpoznaną część i oznacz samą lukę.

Opisuj słyszalne zjawisko ostrożnie. Jeżeli dwa głosy mówią jednocześnie, możesz wskazać nakładanie się głosów. Jeśli słyszysz trzask, zapisz trzask. Bez dodatkowych informacji nie nazywaj go uszkodzeniem mikrofonu ani celowym zagłuszaniem. Cisza również nie jest tym samym co niezrozumiała mowa: w ciszy nie słychać wypowiedzi, natomiast przy niezrozumiałej mowie słychać głos, którego treści nie potrafisz odczytać.

Nie obiecuj sobie, że kolejne zwiększenie głośności musi ujawnić brakujące słowo. Głośniejsze odtwarzanie może wzmocnić również zakłócenia. Gdy nie potrafisz rozstrzygnąć między kilkoma brzmieniami, pozostaw wątpliwość w zapisie. Samo wielokrotne powtórzenie odsłuchu nie jest dowodem poprawności wybranej wersji.

Prosty system oznaczania luk i niepewnych słów

Poniższe oznaczenia są propozycją roboczą do notatki lub transkrypcji, a nie urzędowym standardem. Na początku dokumentu dodaj krótką legendę. Przyjmij zapis czasu godziny:minuty:sekundy liczony od początku wskazanego pliku. Zakres czasu ma obejmować problematyczny odcinek; jeśli jego granice określasz w przybliżeniu, zaznacz to w legendzie.

• [niezrozumiałe 00:12:40–00:12:43] – słychać mowę, lecz nie potrafisz wiarygodnie zapisać jej treści.
• [niewyraźne 00:12:40–00:12:43] – w przyjętej legendzie może oznaczać częściowo rozpoznaną wypowiedź. Słowa, które rozpoznajesz, pozostaw poza nawiasem, a oznaczeniem zastąp nieustalony odcinek.
• [nakładanie się głosów 00:12:40–00:12:43; słowa niezrozumiałe] – wskazuje zarówno słyszalne zjawisko, jak i brak odczytu. Samo nakładanie głosów nie zawsze uniemożliwia rozpoznanie słów.
• [odczyt niepewny: piątek; 00:12:40–00:12:41] – proponujesz konkretne słowo na podstawie dźwięku, ale nie uznajesz go za rozstrzygnięte.

Nie musisz stosować jednocześnie dwóch pierwszych etykiet. Jeśli rozróżnienie między nimi nie pomaga, wybierz jedną i używaj jej konsekwentnie. Ważniejsze od nazwy oznaczenia jest to, aby odbiorca wiedział, gdzie kończy się rozpoznana treść i jaki zakres nagrania trzeba sprawdzić.

Nie wpisuj liczby brakujących słów, jeśli nie umiesz jej określić. Kilkusekundowa luka nie oznacza automatycznie jednego zdania. Unikaj też samych wielokropków: mogą sugerować zawahanie rozmówcy, urwanie wypowiedzi albo świadome pominięcie tekstu przez autora. Jeżeli usuwasz fragment jako niezwiązany z tematem notatki, oznacz pominięcie oddzielnie od niezrozumiałej mowy.

Ten sam fragment przed oznaczeniem i po nim

Poniższy przykład jest całkowicie wymyślony. Załóżmy, że w nagraniu dobrze słychać wypowiedź o dostawie, ale nazwa dnia jest niepewna, a podana kwota ginie w szumie. Zapis uzupełniony domysłami wyglądałby tak:

Rozmówca A: Dostawa będzie w piątek. Koszt wyniesie pięćset złotych. Potwierdzenie wyślę pocztą.

Po ujawnieniu ograniczeń odsłuchu ten sam akapit przyjmuje inną postać:

Rozmówca A: Dostawa będzie w [odczyt niepewny: piątek; 00:02:11–00:02:12]. Koszt wyniesie [niezrozumiałe 00:02:15–00:02:17] złotych. Potwierdzenie wyślę pocztą.

Drugi zapis zachowuje czytelne słowa i pokazuje dwa różne problemy: propozycję rozpoznania dnia oraz brak rozpoznania kwoty. Nie podaje wymyślonej wartości jako faktu. Jeżeli nie słyszysz dostatecznych podstaw nawet dla słowa oznaczającego dzień, także w tym miejscu zastosuj zwykłe oznaczenie luki, bez podsuwania wariantu.

W krótkiej notatce zamiast pełnej transkrypcji możesz opisać rezultat własnymi słowami: rozmówca zapowiada dostawę i wysłanie potwierdzenia; dzień pozostaje niepewny, a kwoty nie udało się rozpoznać. Zachowaj przy tym odwołania do czasu. Taki opis jest streszczeniem, więc nie przedstawiaj go jako dosłownej wypowiedzi.

Jak porównać zapis z odsłuchem drugiej osoby

Jeśli możesz zgodnie z prawem udostępnić materiał drugiej osobie, poproś o niezależny zapis problematycznego fragmentu. Przekaż odcinek z dostatecznym kontekstem przed luką i po niej, ale nie pokazuj wcześniej swojej propozycji słowa. Neutralna prośba o zapis tego, co słychać, pozwala uniknąć podsuwania oczekiwanej odpowiedzi.

Porównajcie dopiero gotowe wersje. Zwróćcie uwagę, czy różnica dotyczy brzmienia słowa, przypisania wypowiedzi rozmówcy, czy granic luki. Zgodność dwóch odczytów pomaga w sprawdzeniu zapisu, lecz nie gwarantuje jego poprawności. Gdy wątpliwości pozostają, zachowaj oznaczenie; nie rozstrzygaj sporu wyłącznie przez głosowanie.

Uwzględnij poufność rozmowy. Jeżeli przetwarzanie podlega RODO, art. 5 ust. 1 lit. c RODO wymaga ograniczenia danych do niezbędnego zakresu, a art. 5 ust. 1 lit. f RODO dotyczy ich bezpieczeństwa, w tym ochrony przed niedozwolonym przetwarzaniem. Zasady te nie są same w sobie podstawą udostępnienia nagrania. Praktycznie oznacza to, że potrzeba sprawdzenia kilku słów nie uzasadnia automatycznie przekazania całej rozmowy z danymi niezwiązanymi z zadaniem.

Zachowaj możliwość powrotu do nagrania

Transkrypcja nie zastępuje pliku dźwiękowego. Poradnik ARSC dotyczący zachowania nagrań rozróżnia materiał zachowywany jako podstawowy zapis oraz wersje poddane poprawie brzmienia. Wskazuje, że usuwanie zakłóceń może ułatwiać korzystanie z dźwięku, ale zmienia materiał. Z kolei NIST SP 800-86 opisuje techniczną zasadę pracy na kopii, która pozwala pozostawić plik źródłowy bez zmian.

W praktyce zachowaj otrzymany plik, a ewentualne zmiany wykonuj na osobnej kopii. Przy transkrypcji wskaż, którego pliku dotyczą czasy. Jeżeli do dodatkowego odsłuchu przygotowujesz wycinek, podaj jego położenie w pełnym nagraniu, aby czas liczony od początku wycinka nie został pomylony z czasem źródła. Sam zapis tekstowy nie powinien zacierać tej różnicy.

Gdy luka dotyczy słowa potrzebnego do ustalenia treści rozmowy, powiedz wprost, czego materiał nie pozwala potwierdzić. Osobie analizującej sprawę przekaż tę informację wraz z możliwością odnalezienia fragmentu, zamiast zastępować brak przypuszczeniem. Pozostałe wypowiedzi nadal można odczytać i sprawdzić. Rzetelny zapis z oznaczoną luką pokazuje zarówno treść nagrania, jak i granice jej rozpoznania.

Źródła

• Association for Recorded Sound Collections, Council on Library and Information Resources, Library of Congress: ARSC Guide to Audio Preservation, CLIR Publication 164, maj 2015, rozdział 6, www.clir.org/wp-content/uploads/sites/6/pub164.pdf
• National Institute of Standards and Technology: Guide to Integrating Forensic Techniques into Incident Response, NIST SP 800-86, sierpień 2006, rozdział 4.2, nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/SP/nistspecialpublication800-86.pdf
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.Urz. UE L 119 z 4.05.2016, s. 1), art. 5 ust. 1 lit. c i f

Zdjęcie: Santeri Viinamäki, CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/), Wikimedia Commons, commons.wikimedia.org/wiki/File:Radio_volume_knob_20180320.jpg